Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427)

Sau khi nhà Hồ thất bại (1407), Đại Việt rơi vào ách đô hộ của nhà Minh hai mươi năm, chịu bóc lột nặng nề và chính sách đồng hóa (thu sách vở, bắt thợ giỏi đưa về phương Bắc).

Đầu năm 1418, Lê Lợi — một hào trưởng ở Lam Sơn (Thanh Hóa) — dựng cờ khởi nghĩa, xưng Bình Định Vương. Những năm đầu nghĩa quân nhiều lần lâm nguy, phải rút lên vùng núi Chí Linh (thuộc Thanh Hóa); tương truyền Lê Lai đã đóng giả Lê Lợi, liều chết phá vây cứu chủ. Từ năm 1424, theo kế của Nguyễn Chích, nghĩa quân tiến vào Nghệ An rồi mở rộng ra Bắc.

Năm 1426, trận Tốt Động – Chúc Động đánh tan quân Vương Thông. Năm 1427, nghĩa quân chặn đánh viện binh Minh ở Chi Lăng – Xương Giang, tướng Liễu Thăng tử trận. Vương Thông ở thành Đông Quan buộc phải giảng hòa, rút quân về nước cuối năm 1427. Lê Lợi cho cấp thuyền, ngựa để quân Minh về nước.

Năm 1428 Lê Lợi lên ngôi, tức Lê Thái Tổ, đặt quốc hiệu Đại Việt, mở ra triều Lê sơ. Mười năm kháng chiến ấy, người đời sau quen gọi là "mười năm nếm mật nằm gai".