Nai chúa Nigrodha (truyện tiền thân)

Jātaka (Bổn sinh, Tiền thân) là tập hợp 547 truyện trong kinh điển Pali kể về các kiếp trước của Đức Phật khi còn là Bồ-tát — làm người, làm thú, làm thần. Nigrodhamiga Jātaka (số 12) là một trong những truyện nổi tiếng nhất.

Truyện kể: vua Ba-la-nại mê săn nai, ngày nào cũng bắt dân bỏ việc đồng áng đi lùa thú. Dân bèn rào một khu vườn, lùa hai đàn nai vào cho vua tiện săn. Một đàn do nai chúa Nigrodha (Cây Đa) lông vàng — tiền thân Đức Phật — đứng đầu; đàn kia do nai chúa Sākha (Cành Cây) — tiền thân Đề-bà-đạt-đa. Vua thấy hai nai chúa đẹp nên ban lệnh tha cho chúng. Để đàn nai khỏi bị thương vong hàng loạt mỗi lần vua săn, hai nai chúa thỏa thuận: mỗi ngày bốc thăm, một con tự tới chỗ hành hình.

Một hôm, thăm rơi vào một nai cái đang mang thai thuộc đàn Sākha. Nàng xin hoãn tới khi sinh con; Sākha từ chối. Nàng tìm tới Nigrodha. Nai chúa không bắt con nai khác đi thay, mà tự mình đặt đầu lên thớt. Vua đến hỏi, nghe chuyện thì cảm động, tha cho cả nai chúa lẫn nai cái. Nigrodha lần lượt xin vua tha cho cả hai đàn, rồi muông thú bốn chân, chim trời, cá nước.

Truyện kết bằng câu kệ khuyên người ta hãy theo Nigrodha, chớ gần Sākha. Truyền thống gắn câu chuyện này với tên gọi "vườn nai" ở Isipatana (Sarnath). Đây là truyện tôn giáo mang tính ngụ ngôn, không phải sử liệu.