Vườn Lộc Uyển (Sarnath)

Lộc Uyển (tiếng Pali: Isipatana, cũng gọi Migadāya — "vườn nai") nằm ở Sarnath, cách thành Varanasi (Ba-la-nại) khoảng 10 km về phía đông bắc, thuộc bang Uttar Pradesh, Ấn Độ. Cùng với Lumbini (nơi Phật đản sinh), Bodh Gaya (nơi thành đạo) và Kushinagar (nơi nhập Niết-bàn), đây là một trong bốn thánh tích lớn của Phật giáo.

Theo kinh điển, sau khi thành đạo ở Bodh Gaya, Đức Phật đi bộ tới Lộc Uyển để giảng pháp cho năm người bạn tu khổ hạnh cũ. Tại đây Tăng đoàn đầu tiên hình thành, và Đức Phật an cư mùa mưa đầu tiên.

Tên "vườn nai" được truyền thống giải thích bằng truyện tiền thân về Nai chúa Nigrodha (xem mục riêng). Hình ảnh bánh xe Pháp với hai con nai hai bên về sau trở thành biểu tượng phổ biến trong nghệ thuật Phật giáo, nhắc tới bài pháp ở Lộc Uyển.

Khoảng thế kỷ III TCN, vua A Dục (Ashoka) dựng tại đây một trụ đá có đầu bốn con sư tử; đầu trụ này nay là quốc huy của Ấn Độ. Tháp Dhamek còn thấy ngày nay chủ yếu được xây vào thời Gupta (khoảng thế kỷ V–VI). Nhà sư Huyền Trang tới đây vào thế kỷ VII và mô tả hơn một nghìn tăng sĩ. Cuối thế kỷ XII, khu này bị tàn phá và bỏ hoang; tới thế kỷ XIX mới được khai quật trở lại.