Dì ghẻ trong ca dao và truyện cổ

Tiếng Việt gọi người vợ sau của cha là dì ghẻ (hay mẹ kế). Ca dao có câu rất nổi tiếng:

Mấy đời bánh đúc có xương,Mấy đời dì ghẻ mà thương con chồng.Ca dao

Bánh đúc là thứ bánh bột mềm, chẳng bao giờ có xương, nên câu ca dao dùng cái "không thể có" ấy để nói rằng dì ghẻ thương con chồng là chuyện hiếm như bánh đúc có xương.

Mô-típ mẹ kế ác có mặt ở rất nhiều nền văn hóa: Lọ Lem của châu Âu, Bạch Tuyết, Diệp Hạn của Trung Hoa đời Đường, và ở Việt Nam là Tấm Cám. Các nhà nghiên cứu văn học dân gian giải thích rằng mô-típ này phản ánh những căng thẳng có thật trong gia đình nhiều thế hệ, đặc biệt là cuộc tranh giành miếng ăn, đất đai và cơ hội gả chồng giữa con riêng của các bà vợ, trong một xã hội mà cái chết của người mẹ khi sinh nở rất thường gặp và đàn ông góa vợ thường lấy vợ kế.

Cũng cần nói thêm rằng đây là khuôn mẫu của truyện kể, không phải sự thật về những người mẹ kế ngoài đời. Truyện cổ tích cần một nhân vật ác rõ ràng để người nghe dễ phân biệt thiện ác, và chính vì vậy nhân vật dì ghẻ thường không có tên riêng, cũng chẳng có tiểu sử. Kiếp trong gương này thử tưởng tượng phần đời ấy, và đó là phần hư cấu của trò chơi.