Mã Viện và trận Lãng Bạc

Mã Viện (馬援, 14 TCN – 49) là tướng nhà Đông Hán. Năm 42, khi đã ngoài năm mươi tuổi, ông được Hán Quang Vũ Đế phong Phục Ba tướng quân ("tướng quân dẹp sóng") và sai sang Giao Chỉ cùng Lưu Long và các tướng khác. Theo Hậu Hán thư, đạo quân có hơn hai vạn người, tiến cả đường bộ lẫn đường thủy.

Quân Hán gặp quân Hai Bà ở Lãng Bạc — vị trí cụ thể ngày nay còn tranh luận (có ý kiến cho là vùng Tiên Du, Bắc Ninh; có ý kiến cho là quanh hồ Tây, Hà Nội). Sau trận này, Hai Bà lui về Cấm Khê (vị trí cũng chưa xác định chắc chắn) và thất bại vào đầu năm 43. Mã Viện còn tiếp tục đánh dẹp các lực lượng kháng cự ở Cửu Chân.

Hậu Hán thư ghi lại lời Mã Viện kể về Lãng Bạc: dưới thì nước lụt, trên thì mây mù, khí độc bốc lên ngùn ngụt, ngẩng nhìn thấy diều hâu đang bay cũng rơi xuống nước. Quân Hán chết vì dịch bệnh, "chướng khí" rất nhiều — chi tiết cho thấy chiến thắng của họ phải trả giá đắt.

Sau chiến tranh, Mã Viện tâu về triều hơn mười điều luật của người Việt khác với luật Hán và sắp đặt lại bộ máy cai trị. Từ đây, quyền tự trị của tầng lớp Lạc tướng bị thu hẹp dần, ách đô hộ trở nên trực tiếp hơn.

Mã Viện cũng là người có câu nói nổi tiếng trong sử Trung Hoa: làm trai nên chết nơi biên ải, "lấy da ngựa bọc thây" (馬革裹屍). Ông mất năm 49 trong một chiến dịch ở vùng Vũ Lăng. Dân gian Việt còn lưu truyền chuyện Mã Viện dựng cột đồng với lời nguyền "Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt" — đây là truyền thuyết, chưa có bằng chứng xác thực.