Sự tích chú Cuội cung trăng

Theo bản phổ biến (được Nguyễn Đổng Chi ghi lại), Cuội là một tiều phu. Một lần vào rừng, anh thấy hổ mẹ nhai lá một cây nhỏ mớm cho hổ con đã chết, và hổ con sống lại. Cuội đào cây ấy về trồng, dùng lá cứu người, trong đó có con gái một phú ông — sau trở thành vợ anh.

Về sau người vợ ngã vỡ đầu; Cuội cứu sống được nhưng phải lấy đất nặn bù phần óc, nên chị hay quên. Cuội dặn vợ chỉ được tưới cây bằng nước sạch, nếu tưới nước bẩn thì cây sẽ bay lên trời. Người vợ quên, đi tiểu vào gốc cây; cây bật rễ bay lên. Cuội nhảy tới móc rìu vào rễ níu lại, và bị cây kéo lên cung trăng, ở đó mãi mãi.

Truyện là một trong những cách người Việt xưa giải thích các vệt tối trên mặt trăng (thực chất là các "biển" bazan — vùng dung nham đông cứng). Hình ảnh chú Cuội, cây đa, chị Hằng gắn chặt với Tết Trung thu (rằm tháng Tám âm lịch) của trẻ em Việt Nam, dù nguồn gốc lễ Trung thu thì rộng và cổ hơn truyện này.

Có nhiều dị bản: có bản Cuội là kẻ nói dối, có bản nhập hai truyện (Cuội nói dối và Cuội cung trăng) làm một — vì thế "chú Cuội" vừa là người ngồi gốc đa vừa là ông tổ nói dối.