Đợt lạnh Dryas trẻ

Khoảng 20.000 năm trước, Trái Đất ở đỉnh điểm của thời kỳ băng hà cuối cùng: băng phủ dày bắc Mỹ và bắc Âu, mực nước biển thấp hơn ngày nay khoảng 120 mét. Khi ấy phần lớn vịnh Bắc Bộ và vùng biển nông ven bờ là đất liền — người và thú có thể đi bộ ở những nơi nay là đáy biển.

Sau đó khí hậu ấm dần. Nhưng khoảng 12.900 năm trước, Bắc bán cầu bỗng lạnh trở lại gần như thời băng hà trong khoảng 1.200 năm, rồi lại ấm lên rất nhanh vào khoảng 11.700 năm trước — mốc mà các nhà địa chất chọn làm điểm bắt đầu thế Holocen (thế Toàn tân), thời kỳ khí hậu tương đối ổn định mà nông nghiệp và các nền văn minh loài người phát triển.

Tên "Dryas" lấy từ loài cây hoa Dryas octopetala — một loài cây vùng lạnh có phấn hoa xuất hiện nhiều trong trầm tích hồ ở châu Âu thời kỳ này. Nguyên nhân của đợt lạnh vẫn đang được tranh luận; giả thuyết phổ biến nhất là một lượng lớn nước băng tan đổ vào Bắc Đại Tây Dương, làm suy yếu hệ thống hải lưu mang nhiệt lên phương Bắc.

Ở vùng nhiệt đới châu Á, Dryas trẻ không đóng băng như châu Âu, nhưng để lại dấu vết rõ trong thạch nhũ các hang động (ví dụ hang Hulu ở Trung Quốc): gió mùa mùa hè yếu đi, khí hậu khô và mát hơn. Với những cộng đồng săn bắt – hái lượm sống nhờ rừng và suối như người Hòa Bình, biến đổi như vậy đủ để làm đảo lộn đời sống.

"Mùa lạnh dài nhất" trong truyện là hình ảnh văn chương; mức độ lạnh cụ thể ở miền Bắc Việt Nam thời ấy chưa được xác định chính xác.