"Mắng học trò dốt" và những cuộc thách thơ

Quanh tên tuổi Hồ Xuân Hương có rất nhiều giai thoại thách thơ: học trò kéo nhau đến đề thơ trêu bà, các ông đồ tìm cách đối đáp hòng làm bà bẽ mặt… Kết cục trong giai thoại thường giống nhau: người thách thua, kẻ trêu bị trêu lại.

Bài thường được gọi là Mắng học trò dốt (có hai bài cùng tên trong các tập thơ truyền tụng), bài thứ nhất như sau:

Khéo khéo đi đâu lũ ngẩn ngơ,Lại đây chị dạy học làm thơ.Ong non ngứa nọc châm hoa rữa,Dê cỏn buồn sừng húc giậu thưa.

Dê cỏn là dê đực non, mới nhú sừng nên hay húc bừa; giậu thưa là hàng rào thưa. Bằng những hình ảnh vừa dân dã vừa hai nghĩa, bài thơ chế giễu đám học trò non nớt, tài chưa tới mà đã thích ra vẻ.

Lưu ý về tính xác thực: những câu chuyện đi kèm (ai thách, thách ở đâu, đáp ra sao) phần lớn là giai thoại dân gian, không có sử liệu ghi lại. Ngay cả việc bài thơ có đúng là của Hồ Xuân Hương hay không cũng là vấn đề còn tranh luận, như với nhiều bài thơ Nôm khác mang tên bà. Nhân vật "đồ Vênh" trong kiếp này là hư cấu.