Thư viện Alexandria — không cháy trong một đêm
Thư viện lớn nhất thế giới cổ đại không bị thiêu rụi trong "một trận cháy lớn" như huyền thoại, mà suy tàn dần qua nhiều thế kỷ.
Thư viện Alexandria được lập dưới thời các vua Ptolemaios (đầu thế kỷ III TCN), gắn với viện nghiên cứu Mouseion. Các vua cho sưu tầm sách khắp nơi — có chuyện kể thuyền cập cảng phải nộp sách để chép. Số cuộn giấy cói được đồn tới hàng chục vạn, nhưng con số thật không rõ.
Huyền thoại thích một ngọn lửa duy nhất: lửa của Julius Caesar năm 48 TCN, hay lệnh đốt sách của người Ả Rập năm 642. Thực tế phức tạp hơn:
- Khoảng 145 TCN: vua Ptolemaios VIII trục xuất nhiều học giả khỏi Alexandria.
- 48 TCN: hỏa hoạn trong cuộc chiến của Caesar thiêu cháy một phần kho tàng (có thể là sách ở kho cảng).
- Thế kỷ III: chiến tranh dưới thời hoàng đế Aurelian (khoảng 272) tàn phá khu cung điện Brucheion, nơi có thư viện.
- 391: đền Serapeum — nơi có "thư viện con" — bị phá trong thời hoàng đế Theodosius.
- Chuyện khalip Omar ra lệnh đốt sách năm 642 chỉ xuất hiện trong các nguồn viết sau đó khoảng sáu thế kỷ, và hầu hết sử gia coi là huyền thoại.
Đến thời Hypatia (đầu thế kỷ V), thư viện lớn có lẽ đã không còn từ lâu. Bà không phải là "người thủ thư cuối cùng" như một số phim ảnh mô tả. Thư viện chết vì nhiều thứ cộng lại: chiến tranh, chính trị, ngân sách cạn, và việc không còn ai chép lại sách.
- Roger S. Bagnall, "Alexandria: Library of Dreams" (2002)
- Wikipedia: Library of Alexandria
- Plutarch, Đời Caesar