Chí Phèo (Nam Cao, 1941)

Truyện ngắn Chí Phèo được Nam Cao viết năm 1941, lúc đầu đặt tên là "Cái lò gạch cũ". Khi in lần đầu năm 1941, nhà xuất bản Đời Mới ở Hà Nội tự ý đổi tên thành "Đôi lứa xứng đôi". Đến năm 1946, khi in lại trong tập Luống cày, tác giả mới đặt lại tên là Chí Phèo.

Chí là đứa trẻ bị bỏ rơi trong một lò gạch cũ, lớn lên đi ở, làm canh điền cho Bá Kiến. Vì ghen, Bá Kiến đẩy anh vào tù. Ra tù, Chí thành kẻ say rượu, rạch mặt ăn vạ, làm tay sai cho chính kẻ đã hại mình. Cuộc gặp với Thị Nở và bát cháo hành làm Chí tỉnh lại, khao khát làm người lương thiện. Bà cô Thị Nở ngăn cản; Chí đến nhà Bá Kiến, giết lão rồi tự sát.

Câu hỏi của Chí ở cuối truyện, "Ai cho tao lương thiện?", đã trở thành một trong những câu văn được nhắc nhiều nhất của văn học Việt Nam. Nó hỏi cả cái làng, cả cái xã hội đã đóng mọi cánh cửa trước một con người.

Về bản quyền: Nam Cao mất năm 1951. Theo luật Việt Nam, quyền tài sản với tác phẩm được bảo hộ suốt đời tác giả và năm mươi năm sau khi tác giả mất, nên tác phẩm của ông đã thuộc về công chúng. Trong Gương chỉ trích nguyên văn hai câu ngắn nổi tiếng; phần còn lại là lời kể mới. Những chi tiết như bát gạo tám của bà cô là phần hư cấu thêm của Gương.