Dân công hỏa tuyến

Trong kháng chiến chống Pháp, khi chưa có nhiều xe cơ giới, việc tiếp tế cho mặt trận chủ yếu dựa vào sức người: gánh bộ, xe đạp thồ, ngựa thồ, thuyền mảng. Những người tham gia gọi là dân công; người làm việc sát mặt trận gọi là dân công hỏa tuyến.

Theo số liệu thường được nêu, chiến dịch Điện Biên Phủ huy động khoảng hơn 260.000 dân công với hàng triệu ngày công, cùng hơn 20.000 xe đạp thồ, hàng nghìn thuyền mảng và ngựa thồ. Họ đến từ Việt Bắc, Tây Bắc, Liên khu III, Liên khu IV — trong đó Thanh Hóa là một trong những địa phương đóng góp nhiều người và lương thực nhất.

Dân công đi chủ yếu ban đêm để tránh máy bay, ngủ rừng, ăn cơm nắm muối vừng, chịu sốt rét, đói rét và bom đạn ở những trọng điểm như đèo Pha Đin, ngã ba Cò Nòi, đèo Lũng Lô. Nhiều người đã ngã xuống trên đường tiếp tế. Rất đông dân công là phụ nữ, gánh gạo hàng trăm cây số.

Khẩu hiệu "Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng" phản ánh tinh thần của hậu phương thời ấy.