Trận địa cọc và con nước Bạch Đằng

Cửa sông Bạch Đằng (vùng Quảng Yên, Quảng Ninh và Thủy Nguyên, Hải Phòng ngày nay) chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều: lúc triều lên, mặt nước dâng cao, thuyền lớn đi lại dễ dàng; lúc triều rút, mực nước hạ nhiều, lộ ra bãi bùn và luồng lạch.

Cách đánh gồm ba phần: đóng cọc gỗ lớn, đầu nhọn (có khi bịt sắt) ở những luồng hiểm; nhử địch bằng thuyền nhẹ khi nước còn lớn để thuyền địch vượt qua bãi cọc mà không biết; rồi đánh quyết định khi nước rút — thuyền địch quay ra thì mắc cọc, vỡ đắm, bị đánh từ hai bờ. Người hiểu con nước, thường là dân chài địa phương, đóng vai trò rất quan trọng.

Ngô Quyền dùng cách này năm 938 để phá quân Nam Hán. Hơn ba trăm năm sau, năm 1288, Trần Hưng Đạo dùng lại trên cùng dòng sông để phá thủy quân Nguyên do Ô Mã Nhi chỉ huy.

Từ giữa thế kỷ XX đến nay, các nhà khảo cổ đã phát hiện nhiều bãi cọc gỗ ở Quảng Yên như Yên Giang, Đồng Má Ngựa, Đồng Vạn Muối. Các kết quả nghiên cứu (kể cả định niên đại) chủ yếu gắn các bãi cọc này với trận năm 1288 thời Trần; dấu tích bãi cọc năm 938 thì đến nay vẫn chưa xác định chắc chắn.