Moai "biết đi" — giả thuyết dắt tượng bằng thừng
Truyền khẩu Rapa Nui kể rằng moai tự đi tới chỗ đứng; các nhà khảo cổ đã chứng minh có thể "dắt" tượng đứng thẳng bằng cách lắc qua lắc lại với ba sợi thừng.
Người Rapa Nui xưa kể rằng các moai tự đi (neke neke) tới nền đá của mình nhờ sức mạnh tâm linh mana. Trong nhiều thập kỷ, giới nghiên cứu cho rằng tượng được đặt nằm trên xe trượt bằng gỗ rồi kéo đi.
Năm 1986, kỹ sư Tiệp Khắc Pavel Pavel cùng Thor Heyerdahl đã thử "dắt" một bản sao đứng thẳng bằng thừng. Năm 2012, hai nhà khảo cổ Terry Hunt và Carl Lipo công bố thí nghiệm: khoảng 18 người dùng ba sợi thừng (hai bên và phía sau), lắc một bản sao moai nặng khoảng 4–5 tấn sang trái, sang phải, khiến nó "bước" về phía trước, đi được khoảng 100 m trong chưa đầy một giờ.
Bằng chứng ủng hộ: những moai nằm dọc các con đường cổ có đế cong hình chữ D và thân ngả về phía trước — thiết kế phù hợp với việc dắt đứng, và chỉ được đẽo sửa lại khi đã tới ahu. Đường cổ cũng có mặt cắt lõm, giúp tượng giữ thăng bằng khi lắc.
Nếu tượng được "dắt" chứ không kéo trên xe gỗ, thì việc vận chuyển cần ít người và ít gỗ hơn nhiều so với giả định cũ — điều này liên quan trực tiếp đến cuộc tranh luận về nạn phá rừng trên đảo. Giả thuyết dắt tượng hiện được nhiều người chấp nhận, nhưng chưa phải đồng thuận tuyệt đối.
- Terry Hunt & Carl Lipo, The Statues That Walked (2011)
- Lipo, Hunt & Haoa, Journal of Archaeological Science (2013)
- Wikipedia: Moai — Transportation