Sự tích hồ Ba Bể
Truyền thuyết giải thích sự hình thành hồ Ba Bể: một bà lão ăn xin (giao long hóa thân) bị cả làng xua đuổi, chỉ mẹ con bà góa cưu mang và được cứu khỏi trận lụt.
Theo truyện kể phổ biến, ngày xưa ở xã Nam Mẫu (truyện thường gọi "Năm Mẫu") có lễ hội cúng Phật. Một bà cụ ăn xin gớm ghiếc, mình đầy mụn lở, đến xin ăn nhưng ai cũng xua đuổi. Chỉ có hai mẹ con bà góa đưa bà về nhà, cho ăn, cho ngủ nhờ.
Đêm ấy, mẹ con bà góa thấy chỗ bà cụ nằm sáng rực lên — đó là một con giao long. Sáng ra, bà cụ đưa cho họ một gói tro và hai mảnh vỏ trấu, dặn rằng sắp có lụt lớn. Tối hôm đó, giữa lúc mọi người còn đang làm lễ, nước từ dưới đất phun lên, đất sụt xuống. Mẹ con bà góa rắc tro quanh nhà, nước không tràn tới; hai mảnh vỏ trấu hóa thành hai chiếc thuyền, họ chèo đi cứu người.
Chỗ đất sụt thành hồ Ba Bể; nền nhà hai mẹ con thành một hòn đảo nhỏ giữa hồ, người Tày gọi là Pò Giá Mải (gò bà góa).
Truyện được đưa vào sách Tiếng Việt tiểu học và là một ví dụ tiêu biểu của mô-típ "thần linh hóa người nghèo khổ để thử lòng người". Nhân vật "ngươi", lão Ma Cốc và lời dặn riêng của bà lão trong kiếp này là hư cấu.
- Truyện cổ dân tộc Tày
- Sách Tiếng Việt lớp 4 — Sự tích hồ Ba Bể