Đôn Hoàng, Dương quan và suối Nguyệt Nha

Đôn Hoàng (nay thuộc tỉnh Cam Túc, Trung Quốc) là ốc đảo ở đầu phía Tây hành lang Hà Tây, nơi nhà Hán đặt quận khoảng năm 111 TCN. Phía Tây Đôn Hoàng có hai cửa ải: Ngọc Môn quan (mở ra con đường phía Bắc sa mạc Taklamakan) và Dương quan (mở ra con đường phía Nam). Qua khỏi đây là "Tây Vực" — vùng các thành quốc ốc đảo như Lâu Lan, Vu Điền, Quy Tư, Sơ Lặc.

Cách thành Đôn Hoàng vài km về phía Nam là Minh Sa sơn (núi Cát Kêu) — những đồi cát phát ra tiếng ù ù khi gió thổi hay khi người trượt xuống — và nằm giữa các đồi cát là Nguyệt Nha tuyền, một hồ nước nhỏ hình trăng lưỡi liềm tồn tại hàng nghìn năm mà không bị cát lấp.

Từ năm 366, các nhà sư bắt đầu đục hang thờ Phật ở vách đá gần đó; dần dần thành quần thể hang Mạc Cao với hơn bốn trăm hang có bích họa — tức là khoảng hai trăm năm sau thời điểm của kiếp lạc đà trong Gương.

Đời Đường, Vương Duy (khoảng 701–761) viết bài thơ tiễn bạn đi sứ An Tây, về sau được phổ nhạc thành khúc Dương quan tam điệp:

Vị Thành triêu vũ ấp khinh trần,Khách xá thanh thanh liễu sắc tân.Khuyến quân cánh tận nhất bôi tửu,Tây xuất Dương quan vô cố nhân.Vương Duy, Tống Nguyên nhị sứ An Tây

(Mưa sớm Vị Thành thấm bụi nhẹ; quán khách xanh xanh sắc liễu tươi. Mời anh cạn thêm một chén rượu — ra khỏi Dương quan về phía Tây, chẳng còn người quen cũ.)