Thăng Long và điềm rồng vàng

Đại Việt sử ký toàn thư chép rằng khi Lý Thái Tổ dời đô, thuyền tạm đỗ dưới thành Đại La thì có rồng vàng hiện lên ở thuyền ngự; nhân đó vua đổi tên thành là Thăng Long (昇龍 — rồng bay lên).

Đây là một điềm lành theo quan niệm thời trung đại: rồng là biểu tượng của thiên tử và của ý trời. Các triều đại phương Đông thường ghi chép điềm trời (rồng hiện, phượng đến, mây lành…) để khẳng định tính chính danh của những quyết định lớn. Rồng có thật sự hiện ra hay không là điều sử học không thể kiểm chứng; điều chắc chắn là cái tên Thăng Long đã gắn với kinh đô suốt nhiều thế kỷ. (Ông lái đò say rượu trong kiếp này là nhân vật hư cấu.)

Vùng đất này đổi tên nhiều lần: Tống Bình, Đại La (thời thuộc Đường), Thăng Long (1010), Đông Đô (thời Hồ), Đông Quan (thời thuộc Minh), Đông Kinh (thời Lê sơ)… Năm 1805, vua Gia Long đổi chữ Long 龍 (rồng) thành 隆 (thịnh vượng). Năm 1831, vua Minh Mạng lập tỉnh Hà Nội, từ đó tên Hà Nội dần thay thế.