Bọ cánh cứng và hoa — chuyện cùng tiến hóa

Trước khi có hoa, một số côn trùng đã ăn phấn và có thể thụ phấn cho cây hạt trần. Khi cây có hoa xuất hiện, bọ cánh cứng — vốn đã rất đông đúc — được nhiều nhà khoa học cho là một trong những "người đưa thư" đầu tiên. Kiểu thụ phấn này đôi khi được gọi vui là "ăn vãi và quệt bẩn" (mess and soil): bọ đến ăn phấn, làm rơi vãi, và vô tình mang phấn sang hoa khác.

Bằng chứng trực tiếp sớm nhất hiện biết là một con bọ cánh cứng (Angimordella burmitina) mắc trong hổ phách Myanmar khoảng 99 triệu năm tuổi, trên mình còn bám hạt phấn của cây có hoa (Bao và cộng sự, PNAS, 2019). Ong, bướm và nhiều nhóm thụ phấn chuyên biệt khác phát triển mạnh về sau.

Hoa "trả công" cho côn trùng bằng phấn, mật, hương, màu sắc — và côn trùng thích nghi lại bằng vòi dài, lông bám phấn, khả năng nhìn màu. Quá trình hai bên tác động lẫn nhau như thế gọi là cùng tiến hóa (coevolution). Ngày nay, ước tính gần 90% loài cây có hoa cần đến động vật để thụ phấn (Ollerton và cộng sự, 2011). Một số nhóm như các loài cỏ thì quay lại thụ phấn nhờ gió, hoa tiêu giảm, không màu không hương.